1
دانش آموخته سطح چهار تاریخ اهلبیت(ع)، جامعه المصطفی العالمیه
2
گروه تاریخ اسلام، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعه المصطفی العالمیه،
3
استادیار، جامعه المصطفی العالمیه
چکیده
حکومت پنجسالهٔ امام علی (ع) با وجود کوتاهی مدت، با چالشهای بزرگی همچون جنگهای جمل، صفین و نهروان همراه بود. در این شرایط، برخی از یاران امام ثبات قدم داشتند و «رویش» یافتند، در حالی که گروهی دچار «ریزش» شدند. مسئله اصلی پژوهش، شناسایی علل سیاسی رویشها (بقا و رشد سیاسی یاران) در حکومت علوی است تا الگویی برای مقابله با فتنهها و حفظ انسجام سیاسی در جوامع اسلامی معاصر ارائه گردد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی‑تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانهای اعم از متون تاریخی، حدیثی، رجالی و کتب تفسیر، به ویژه نهجالبلاغه، انجام شده است. بر اساس پژوهش صورتگرفته، نتایج حاکی از آن است که علل سیاسی رویشها در حکومت علوی عمدتاً شامل اطاعت و تسلیم محض در برابر امام زمان خویش است که در یارانی همچون عمار یاسر، مالک اشتر و عدی بن حاتم تجلی یافته بود؛ همچنین تصمیمگیری به موقع و اقدام در لحظات حساس تاریخی که مانع از دست رفتن فرصتها میگردید. دوری گزیدن از همکاری با فتنهگران و بدعتگذاران و خویشتنداری در معرکههای فتنه از دیگر عوامل مؤثر بود. قانونگرایی و پایبندی به میثاقهای الهی و اجتماعی نیز نقش بسزایی در رشد و بقای سیاسی یاران داشت. گفتوگو و افشای توطئههای دشمنان بهویژه در جنگهای جمل و صفین، زمینه را برای روشنگری و جذب نیروهای آگاه فراهم میآورد. از سوی دیگر، کنترل و مراقبت مستمر امام علی (ع) بر کارگزاران و تشکیل نهادهایی همچون «شرطة الخمیس» مانع از انحراف و سوءاستفاده میشد. در نهایت، بصیرت دینی و سیاسی به عنوان مهمترین عامل، توانایی تشخیص حق از باطل و مقاومت در برابر فتنهها را به یاران میبخشید؛ بنابراین رویشهای سیاسی در حکومت علوی در پرتو تبعیت آگاهانه از رهبری معصوم، قانونمداری، هوشیاری در برابر فتنه، نظارت همگانی و بصیرت افزایی تحقق یافت که این آموزهها برای جوامع اسلامی معاصر در پیشگیری از ریزش نیروهای مؤمن و تحکیم وحدت سیاسی الگویی کارآمد به شمار میرود.
)